Dawne wsie Kaszub powstawały najczęściej jako niewielkie osady rolnicze położone wśród lasów i jezior. Zabudowa była rozproszona, a gospodarstwa znajdowały się w dużych odległościach od siebie. Do dziś w wielu miejscach można zobaczyć układ pól, dróg i zabudowy, który powstał kilkadziesiąt lub kilkaset lat temu.

Na Kaszubach bardzo często powstawały kolonie, czyli pojedyncze gospodarstwa oddalone od głównej wsi. Takie miejsca powstawały przy nowych polach, w pobliżu lasów lub jezior. Z czasem wokół jednego gospodarstwa powstawały kolejne domy i w ten sposób tworzyły się nowe osady.

W lasach można do dziś znaleźć ślady dawnych gospodarstw – stare sady, fundamenty domów, pozostałości studni, kamienne drogi oraz stare drzewa rosnące w miejscach, gdzie kiedyś znajdowały się zabudowania. Często jedynym śladem po dawnej wsi jest aleja drzew albo stara droga prowadząca przez las.

Układ wielu wsi na Kaszubach do dziś odpowiada dawnym podziałom gruntów. Wąskie pola, drogi prowadzące między działkami oraz rozproszona zabudowa to charakterystyczne elementy krajobrazu kaszubskiego.

Dawne wsie a dzisiejsze miejscowości

Wiele dzisiejszych miejscowości powstało z dawnych kolonii i pojedynczych gospodarstw. Z czasem powstawały nowe domy, drogi i infrastruktura, ale układ miejscowości często pozostał taki sam jak kilkadziesiąt lat temu.